على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

126

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

اختراف ( exter f ) م . ع اخترف الثمار اخترافا : چيد آن ميوه‌ها را در فصل خريف . اختراق ( exter q ) م . ع . گذشتن باد . و اخترق فلان : گذشت فلان و رفت . و اخترق الكذب : بربافت دروغ را . اخترام ( exter m ) م . ع . اخترم الشى اختراما : بريد آن چيز را . و اخترمته المنية : گرفت او را مرگ . و اخترمت المنية القوم : از بيخ بر كند مرگ آن قوم را و بريد آنها را . و اخترم فلان عنا : ( مجهولا ) : يعنى مرد فلان . اختران ( axtar n ) پ . ج اختر . و اختران تب زده ج ا . ستاره‌ها كه در آب نمايان باشند . اخترستان ( axtar - set n ) ا خ . پ . نام ستاره‌اى در علم هيئت و نجوم . اختر شمار ( axtar - com r ) و اختر شمر ( axtar - comar ) و اختر شناس ( axtar - cen s ) ا . پ . منجم و هيوى و عالم بعلم هيئت . اخترگراى ( axtar - ger y ) ا . پ . كسى كه رسد مىكند كواكب را و تعيين حركات آنها را مىنمايد و منجم . اخترگو ( axtar - gu ) يا ( axtar - gow ) ا . پ . منجم و اخترشناس . ج : اخترگويان . اختزاز ( extez z ) ع . به تير و نيزه دوختن . و اختزه : در جماعت آمده گرفت او را از آنان . و اختز البعير من الابل : گرفت آن شتر را از ميان شتران . اختزاع ( extez ' ) م . ع . بريدن از قوم و جدا كردن از آنها يق اختزعته من القوم : اى قطعته عنهم . اختزاق ( extez q ) م . ع . اختزق السيف اختزاقا : برهنه شد آن شمشير . اختزال ( extez l ) م . ع . تنها و منفرد بودن . و انداختن . و بريدن . اختزان ( extez n ) م . ع . اختزن المال اختزانا : جمع كرد مال را . و اختزن السر : نگاهداشت و پنهان كرد آن راز را . و اختزن طريقا : نزديك‌ترين راه را گرفت . اختشاب ( extec b ) م . ع . اختشب الشعر اختشابا : شعر گفت چنان كه آمد بدون فكر بسيار و تصنع . اختشاش ( extec c ) م . ع . خشاش و حشرات زمين خوردن . اختشاع ( extec ' ) م . ع . فروتنى كردن . اختصاء ( extes ) م . ع . خود را خصى كردن و خواجه نمودن . اختصار ( extes r ) م . ع . اختضر الكلام اختصارا : كوتاه كرد سخن را . و اختصر فلان : گرفت فلان تهيگاه را و دست بر تهيگاه نهاد و مخصره بدست گرفت . و اختصر السجدة : خواند سوره‌اى از قرآن را كه در آن سنجده بود و گذاشت آيهء سجده را تا سجده كردن نشود . يا آيهء سجده را جدا كرده خواند تا سجده كند - و قد نهى عنها . و اختصر الطريق : گرفت نزديكترين راه را در رفتن . و اختصر الجارية : ربود دوشيزگى آن دختر . را قبل از بلوغ او . و اختصر فى قطع الشى : از بيخ نبريد آن چيز را . و نيز اختصار : دو آيه از آخر سوره در نماز خواندن . و دور كردن زوائد چيزى . اختصار ( extes r ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - سخن قليل اللفظ و كثير المعنى . و كوتاهى و ايجاز و اجمال . و اختصار كردن ف ل . : كوتاه كردن سخن . و باختصار كوشيدن : بكوتاهى كوشيدن . و بالاختصار م ف . : بالجمله و بطور اجمال و بطور كوتاهى . اختصارا ( extes ran ) م ف . پ . - مأخوذ از تازى - اجمالا و بطور اختصار و كوتاهى . اختصاص ( extes s ) م . ع . اختص اختصاصا : خاص گرديد . و اختصه بالشى : خاص كرد او را به آن چيز ( لازم و متعدى ) . اختصاص ( extes s ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - امتياز و تخصيص . و مخصوص بيكى و كسى و غير عمومى . و عدم مشاركت و عدم عموميت . و اختصاص دادن ف م . : چيزى را به كسى مخصوص كردن و شريك نكردن ديگرى را در آن . و اختصاص داشتن ف ل . : مخصوص بودن و شريك نداشتن و عمومى نبودن . اختصاصات ( extes s t ) ج ا . پ . عدم شراكتها و امتيازات . و چيزهاى مخصوص . اختصاف ( extes f ) م . ع . اختصف الورق على بدنه اختصافا : برههم نهاد و چسبانيد برگها را يكان‌يكان بر تن خود تا عورت به نظر نيايد و منه قوله تعالى فى قرائة الحسن يخصفان عليهما من ورق الجنة . اختصام ( extes m ) م . ع . اختصموا اختصاما : با يكديگر خصومت و دشمنى كردند . اختضاب ( extez b ) م . ع . خود را رنگ كردن . اختضاد ( extez d ) م . ع . اختضد البعير اختضادا : مهار در بينى آن شتر كرده سوار شد بر آن . اختضار ( extez r ) م . ع . اختضر اختضارا : بريده گرديد . و اختضر الحمل : برداشت آن بار را . و اختضر الجارية : ربود دوشيزگى آن كنيز را قبل از بلوغ . و اختضر الكلاء : بريد آن گياه را كه سبز بود . و اختضر ( مجهولا ) : تازه و تر گرفته شد و اختضر فلان مجهولا : جوانمرد شد فلان .